En Galicia non hai xornalismo dixital

En Galicia non se fai xornalismo dixital (salvando algunhas excepcións, e distintos medios de nicho). En parte polos problemas económicos que atravesan todas as empresas xornalísticas galegas, así como debido á súa falta de valentía e perspectiva de futuro, os medios tradicionais emprestaron nestes anos moi escasa atención á rede e á mellora das súas edicións dixitais, nas que mesmo hoxe se limitan a subir os contidos das súas edicións impresas. As actualizacións ao longo do día cóbrense maioritariamente con informacións de axencia, recórrese de maneira moi limitada ás posibilidades multimedia (mesmo aqueles xornais, como La Voz, que dispoñen de radio e televisión de seu), non se publican infografías, e só algúns medios dispoñen dalgúns blogues nas súas edicións dixitais. Unicamente dende o nacionalismo, principalmente nos catro anos de goberno bipartito (aínda que Vieiros, creado en 1996, tiña un gran percorrido), se fixo unha aposta decidida, a través do pioneiro Vieiros e de A Nosa Terra.

A pesar da pobreza dos contidos dos xornais dixitais galegos, as audiencias en moitos casos non son pequenas, destacando sobre todo os 150 mil usuarios únicos de La Voz e os 53 mil do Faro, e datos importantes tamén para La Opinión, El Correo Gallego, Galiciae e Xornal. Porén, a meirande parte das visitas parecen buscar na rede os contidos publicados nas edicións impresas, que poden estar sufrindo descensos nas súas cifras de venda por esta causa. As edicións dixitais non xeran deste xeito demasiados custes, pero tampouco reciben apenas ingresos, debido á ausencia case total de anunciantes.

A publicidade local: campo aberto
Para a prensa dixital galega a posibilidade de cobrar polo acceso é unha quimera mentres non se cree un hábito nos xornais de referencia madrileños e mentres as cabeceiras galegas non ofrezan contidos de máis calidade ou máis especializados. A vía da obtención de ingresos suficientes para garantir a sustentabilidade a través da publicidade tamén parece vedada. E neste caso os principais culpables, máis aínda ca no outro caso, son os propios xornais, que levan anos a velas vir, sen confiar realmente nas posibilidades da rede e agardando unicamente a ver como evolucionan outros proxectos máis adiantados, que si optaron por tomar un certo risco.

É certo que en España, polo de agora, Internet é para os grandes xornais. As grandes cabeceiras concentran a facturación en case todos os países, mentres a prensa local e rexional ten enormes problemas para rendibilizar as súas edicións e iniciativas dixitais e acumúlanselle os competidores. As cabeceiras locais españolas non reciben máis do cinco ou do seis por cento dos seus ingresos por publicidade a través da rede, unha porcentaxe que nas grandes cabeceiras chega ao 15 ou 16 por cento.

No que respecta á publicidade local, que estas cabeceiras teñen perfectamente traballada para as súas edicións impresas, tanto nos anuncios inseridos por pequenas e medianas empresas e negocios coma nos clasificados, o seu interese foi nulo. Non existe mercado, polo que hai que crealo, hai que ir creando os hábitos de que as empresas e negocios que até o de agora se viñan anunciando no papel, comecen a facelo na rede. E a prensa local galega non se está preocupando de facer iso, de crear banners de xeito gratuíto para os negocios locais, de procurar esponsorizacións para as súas edicións locais, que promocionar os clasificados na rede. Se eles non o fan, nunca haberá ese mercado. Ou pode que nuns poucos anos o mercado agrome só, por imitación doutras zonas do Estado, e as cabeceiras galegas o perdan antes nacer.

Nos Estados Unidos, o Houston Chronicle lanzouse a conquistar o investimento dos pequenos negocios locais, os mesmos que até o de agora viñeron inserindo a súa publicidade nas cabeceiras impresas, pero que aínda non deron o salto ao dixital. “Houston ten 310,000 negocios con dez empregados ou menos. O potencial é enorme”, din. O que fai máis interesante a aposta do Chronicle é que non se basea só en ofertar espazo para os banners destas pequenas empresas, senón que lles ofrecen un servizo integral de consultoría, hosting, deseño web, posicionamento nos motores de búsqueda, ademais de espazo para a súa publicidade. O xornal cóbralles 500 dólares ao mes a estas empresas e en catro meses de actividade xa realizou contratos con 500 empresas, esperando obter por esta vía sete millóns de dólares a final de ano. Este modelo de negocio, din, non reemprazará a outras formas de financiamento, senón que só as complementará. De novo o negocio dos céntimos aquí e alá, no canto do negocio dos dólares.

Algúns destes medios locais ensaiaron fórmulas de procura de publicidade a priori máis convencionais que demostraron obter mellores resultados no ámbito local. En The Batavian todos os anunciantes aparecen en todas as páxinas, en longas columnas a ambos os dous lados. Outros xornais, con estruturas algo máis modernas, como as de Baristanet e Alaska Dispatch, escolleron fórmulas de procura publicitaria igual de convencionais e tamén con mellores resultados que as máis modernas. Os dous fuxiron dos CPM, optando por cobrar polo tempo en que un banner estivese na páxina, o que era máis sinxelo de entender e polo tanto máis atractivo para os anunciantes locais, que ademais en moitos casos non se fías dos medidores de audiencia dos que dependen directamente os prezos ou o tempos de permanencia dos seus anuncios. En KSL.com os clasificados son gratuítos na súa meirande parte, aínda que aqueles anunciantes que queiran aparece nun lugar máis destacado, poden pagar dez dólares diarios. Os clasificados son responsables do 70% do tráfico total do KSL, e neles inclúense links a contidos informativos, aos que traspasan parte do seu tráfico.

Crowdfunding
Outra alternativa que haberá que explorar é a do crowdfunding, as microachegas de capital realizadas polos propios lectores. Esta vía de financiamento ten moitas vantaxes, comezando por converter aos propios lectores en propietarios do medio, en certa medida, evitando ter que depender dun poder empresarial con intereses económicos que nalgún momento poden chocar co interese xornalístico ou dos anunciantes, públicos ou privados. As achegas dos lectores para soster unha determinada liña editorial ou unha forma de facer xornalismo, valente e de calidade incrementan, por suposto, a súa fidelidade, xerando un certo sentimento de comunidade ao seu redor. Outra vantaxe ten que ver coa maior facilidade de solicitarlle a cada persoa unha cantidade pequena que un grande investimento, e de feito recoméndase que a achega solicitada non supere os cincuenta euros (como fai, por exemplo, Periodismo Humano), os cartos que unha persoa pode levar na carteira nun momento determinado. A recollida de cartos pode estimularse mediante a organización de eventos nos que se presente o medio, antes do seu lanzamento, se presenten novas seccións ou simplemente se promocione a publicación en distintas cidades, contribuíndo de novo a xerar comunidade e a fomentar o encontro físico e o debate entre os lectores habituais; a praza virtual de volta á vida real.

A única desvantaxe deste sistema é que debido ao pequeno tamaño das achegas, estas deben ser renovadas de xeito periódico, é dicir, que cada certo tempo se teñen que realizar novas campañas de captación de fondos. Porén, ao meu xuízo isto tamén supón unha vantaxe, pois lle dá ao medio a oportunidade de promocionarse e sobre todo fía o éxito destas campañas de captación de fondos ao traballo realizado nos meses anteriores e á súa fidelidade ás promesas de calidade e compromiso realizadas. Os lectores convertidos en propietarios do medio, individuos ou asociacións e movementos, vixiarán moi de preto o traballo realizado, o que sempre será un acicate para estimular aos xornalistas a realizar en todo momento o mellor traballo posible.

Hai outros modelos xa en marcha, nas que as achegas realizadas polos lectores non se dirixen tanto a asegurar o financiamento dun medio como a promover a investigación e publicación de determinados temas. Spot.us é un proxecto open source pioneiro en reportaxes impulsadas pola comunidade de internautas. Os xornalistas, autónomos, propoñen na páxina as súas reportaxes e cada internauta fai a súa achega até acadar o necesario para realizar a reportaxe. De igual xeito que hai iniciativas open source que procuran apoios para a realización de determinados fins sociais, este fixa os seus obxectivos na realización de traballo xornalístico de calidade e na cobertura de certos asuntos que non son investigados nin publicados polos medios de comunicación. Un proxecto semellante, sempre baseado no crowdfunding é o francés J’aime l’info, que acaba de arrincar.

Para gañar hai que arriscar
“O problema é que os xornalistas non entenden o seu negocio”, sentencia Randall Rothenberg, antigo reporteiro do New York Times e que na actualidade dirixe o Interactive Advertising Bureau. Os medios deberían redefinir a súa relación coa audiencia e cos anunciantes. En moitos casos gastan unha gran cantidade de tempo e recursos buscando incrementar as súas cifras de usuarios únicos, e o único que conseguiron converter á publicidade online nunha caste de spam. Esa publicidade dependente de altos volumes de tráfico é inútil, pois os medios dificilmente poderán competir coas cifras de tráfico de Google, Facebook ou Yahoo. A clave está no contacto coa audiencia, no coñecemento dos seus gustos, en crear lectores fieis, en construír e comprometerse con comunidades.

Os medios deberían repensar tamén as súas relacións cos anunciantes, sobre todo porque os anunciantes agora teñen máis soportes e medios para colocar o seu investimento. Os medios contan e seguirán contando cunhas fortalezas evidentes: producen contidos para unha comunidade determinada, coa que se comprometen, e os seus comerciais coñecen os mercados locais, polo tanto poden servir de guía aos anunciantes neste novo tempo e neste novo espazo. Pero os medios si deberían atopar alternativas aos sistemas de cobro baseados nas impresións, no CPM, actualmente dominantes.

O atraso na aposta por Internet, a falta de desenvolvemento de novos negocios e produtos, están lastrando o futuro dunha prensa local que noutros lugares se move moito máis rápido. Coa convicción de que mentres se mantén o negocio tradicional hai que desenvolver con decisión as novas oportunidades. Os medios necesitan multiplicar as fontes de ingresos para ser sostibles, ter varias fontes de financiamento e non depender en exclusiva dos subscritores ou da publicidade, acadar unha caste de promiscuidade de ingresos: producir contidos para outros medios, edicións físicas, fondos públicos e procedentes de doadores particulares… E debe facer o mesmo coas súas iniciativas xornalísticas e negocios, publicando distintos tipos de produtos, para nichos de audiencia distintos.

O dixital, malia as dificultade novas que presenta, ofrece algunhas vantaxes claras, comezando pola facilitade de dar marcha atrás cando un proxecto non é viable. Na rede a traxectoria previa, a xeración de fidelidades, é menos importante que no papel e pode ser revertida con máis facilidade, pero tamén conta e aínda que o escenario aínda non sexa claro, o que abra camiño ten as gañar e o que queira triunfar no futuro ten que tomar posicións neste momento. Pode mesmo que a nula aposta da prensa galega polas posibilidades que ofrece a rede, nun momento no que perde lectores e sobre todo non é quen de enganchar ás novas xeracións, estea comprometendo a súa supervivencia nas vindeiras décadas.

Esta entrada foi publicada en internet, medios locais, prensa, publicidade. Garda a ligazón permanente.