Category Archives: democraciareal

O movemento 15m conseguiu xa o máis difícil, se cadra: rachar a apatía, desmentir a sensación de que ningún cambio é posible, crear hábitos de encontro, debate público e mobilización, chamar a atención do sistema e dos medios de comunicación, conseguir que estean pendentes (aínda que sexa na procura do descrédito) das súas propostas, funcionamento e decisións. As asembleas racharon as rutineiras axendas políticas e mediáticas e introduciron novas dinámicas e repertorios de mobilización. Digamos que se fixou a metodoloxía, marcáronse as liñas de traballo e sinaláronse os problemas máis urxentes e tamén os máis importantes.

Porén, sería un erro que o movemento caese na autocompracencia e na estaticidade, pensando que esta situación inicial: acampadas, entusiasmo participativo ante a posibilidade de falar nun micrófono aberto…, se vai manter moito máis tempo. Amador Fernández-Savater alerta neste senso de que cómpre “evitar la trampa de la permanencia y la quietud, y asumir que el movimiento nos llevará siempre a otros lugares”.

Cómpre axeitar os procesos de traballo e as accións mobilizadoras ás forzas reais coas que se contan, aos ritmos e espazos nos que estas sexan máis efectivas e teñan unha meirande incidencia. O movemento non son as acampadas. As acampadas serviron para acender a faísca. Serviron, nun nivel simbólico, como conquista do espazo público. Serviron como bandeira de enganche da xente, que vía nelas un acto de forza, de rebeldía, unha vitoria diaria que animaba á acción. Tiveron mesmo unha importante función loxística, ao comezo.

Pero creo que neste momento o movemento necesita concentrar as súas forzas non neste acto de resistencia, intenso pero de curto percorrido, senón en acción máis creativas e que constrúan os alicerces dunha alternativa a medio e longo prazo e que teña incidencia na realidade. O movemento non son as acampadas, pero si que o son as asembleas, as conferencias, os obradoiros, os seminarios, as actividades culturais e o propio acto de atoparnos na praza. Xa non necesitamos a presenza de tendas e carpas nas prazas porque as prazas públicas xa son nosas, das persoas. Agora si.

As prazas deben ficar como punto de encontro, como ágora para as asembleas e espazo para as actividades, pero para iso non é preciso que alí haxa xente acampada. Non é preciso máis que un altofalante, ou un micrófono e un equipo de son. O movemento non son as acampadas nin é nada físico. O movemento é tan forte precisamente por iso, porque o movemento é a xente que participa nel, as redes e procesos de traballo que se crearon entre elas. As acampadas xa cumpriron o seu obxectivo. Amador Fernández-Savater conclúe: “Sol no está ante el desafío de dejar la plaza o de levantar la acampada, sino ante el desafío de fundar un movimiento nuevo (…) Mañana o dentro de diez días, eso yo no lo sé, pero pienso que nuestro reto es repetir aquel gesto y actualizar de nuevo el movimiento, refundarlo”.

Extensión do movemento aos barrios e vilas
O que cómpre agora é que en cada barrio e vila se creen asembleas co mesmo espírito e forza ca no centro das cidades, como xa se comezou a facer o domingo pasado en Madrid e Barcelona. Cómpre estender os debates e accións alí onde está a xente, onde a xente vive e ten problemas e motivos para a súa indignación. “El objetivo de estas asambleas es acercar a los ciudadanos y ciudadanas la posibilidad real de que su voz sea escuchada, y, por tanto, están abiertas a todas las personas que quieran sumarse a las mismas”, como recorda o texto aprobado na Asemblea de Sol, que conclúe: “Queremos compartir la experiencia de un movimiento horizontal, justo y equitativo. Esta iniciativa ha de fraguarse en nuestros barrios y en nuestros municipios, extendiendo la toma de decisión política a un primer plano sumándonos a las experiencias acumuladas en actos de lucha vecinal mediante la constitución de asambleas populares en las que se debatan todos los problemas del conjunto de la ciudadanía”. Un dos principais obxectivos de levar as asembleas aos barrios é rachar as resistencias que moitas persoas aínda manteñen para participar máis activamente no movemento, ben polas dificultades para achegarse ás prazas centrais das cidades, ben pola desconfianza ante actividades que se realizan lonxe da súa rúa, ben polo bloqueos e ocultacións informativas, ben porque consideran que aquilo do que se fala nas asembleas xerais está lonxe dos seus intereses concretos.

Estas asembleas deben debater cales son as necesidades do barrio (repensar o barrio), en que aspectos é máis urxente actuar (dinámica) e de que maneira se pode chegar ao meirande número de veciños para que a participación sexa o máis ampla posible (comunicación e difusión). O obxectivo último destas asembleas debería ser autoxestionar as necesidades do barrio, tanto no referido á cultura, á reciclaxe, á vivenda, aos equipamentos ou á integración das persoas expulsadas do sistema. Non é imprescindible -nun primeiro momento- contar cun espazo físico estruturado para a realización das asembleas e actividades, aínda que se debería esixir facer uso das instalacións públicas como tales instalacións públicos. De igual xeito, as asembleas deberían funcionar en coordinación e conxuntamente coas asociacións de veciños, polo que se podería esperar delas a cesión dos seus locais.

Creo que do mesmo xeito que é importante, principalmente na Coruña e Vigo, levar as asembleas aos barrios, é se cadra máis urxente mellorar os case inexistentes mecanismos de coordinación entre a ducia de asembleas galegas, mantendo evidentemente a autonomía de cada unha delas, na procura dunha meirande atención dos medios, a realización de acción conxuntas ou simultáneas, o intercambio de actividades e coñecemento ou a elaboración de recursos informativos compartidos. Unha coordinación a nivel galego facilitaría a igualmente necesaria coordinación coas principais acampadas do resto do Estado, principalmente Madrid e Barcelona.

A creación de asembleas de barrio será moito máis difícil en Galicia do que está sendo en Madrid e Barcelona, onde se está facendo con rapidez e moito éxito, debido principalmente á debilidade das estruturas sociais preexistentes. O movemento veciñal galego é feble, apenas hai iniciativas preexistentes de organización autónoma (coma as asembleas de barrio que xa funcionaban antes do 15m en Barcelona, coma a Asemblea de Sants). En realidade todo o que podemos definir como sociedade civil en Galicia é feble, apática e está mal organizada e pouco interconectada. Por iso o traballo que se realice dende as asembleas centrais e as asembleas de barrio será tan importante, porque deberá contribuír a facer maionesa con todas esas persoas, colectivos e reivindicacións illadas. Os proxectos transformadores só se poden dar en sociedades cun nivel elevado de desenvolvemento da sociedade civil, sociedades con capacidade de autoorganización. A esfera pública que describiu Habermas designa un escenario nas sociedades modernas no que a participación política se realiza a través do diálogo. É o espazo no que os cidadáns pensan e examinan os seus asuntos comúns, un escenario institucionalizado de interacción discursiva. Porén, a concepción burguesa promociona unha separación absoluta entre sociedade civil e Estado na que os públicos sexan débiles, e cuxa práctica deliberativa consista exclusivamente na formación de opinións e non na toma de decisións, o que limita a forza real da opinión pública.

A extensión aos barrios, cuxas asembleas funcionarán de xeito coordinado, non implica o abandono dos actos masivos nas prazas centrais das cidades: “El carácter masivo de las asambleas que allí se desarrollan, la sensación de poder colectivo que estas infunden, y el propio capital simbólico que acumula la conquista de dicho espacio hacen aconsejable que la extensión del movimiento a los barrios y pueblos conviva con el uso periódico de dicho espacio. Por ejemplo, llamar a que todos los días 15 de cada mes (o con mayor asiduidad) se convoque una gran asamblea general en Sol, seguirá alimentando esa sensación de poder popular y ese capital simbólico”, como lembra Nacho Álvarez.

Extensión do movemento a outros colectivos
Cómpre tamén que nestas asembleas se impliquen todos as persoas que neste momento están traballando en colectivos transformadores, á marxe dos partidos, como acordou por exemplo o Foro Social de Madrid hai uns días: “nos proponemos desde ya trabajar para reforzar la movilización social crítica que se ha iniciado a partir del 15-M, buscando la confluencia con movimientos ecologistas, feministas, de migrantes, entidades vecinales, sindicatos y partidos alternativos, así como todas aquellas personas y redes con las que podemos conectar desde esta Asamblea”. De igual xeito que hai organizacións (supostamente transformadoras) que amosaron reticencias ante este movemento, en base a unha pretendida monopolización dos espazos e repertorios de protesta, sorprende que algúns colectivos, principalmente ong’s, asociacións e cooperativas non se decidiron a participar activamente, se cadra por descoñecemento ou porque, movidos por unha cautela excesiva, coidaban que a súa intervención podería ser interpretada como un intento de tutelar ou controlar o movemento. A súa presenza é importante porque os colectivos veciñais, feministas, ecoloxistas, as cooperativas de economía solidaria, agricultura ecolóxica, consumo sustentable… levan anos realizando un inxente traballo de formación e creación de redes nos seus campos. Por suposto, como se lembra nos documentos de traballo redactados para a organización das asembleas de barrio de Madrid, “en estas asambleas no participan organizaciones, participan personas. Todas sus voces poseen, por tanto, el mismo valor. Surgen de un movimiento asambleario, y no de agrupaciones particulares de cualquier signo”.

Hai que pensar na pluralidade das dominacións e a forma en que se alimentan unhas doutras, sen sumarse mecanicamente, para pór ao día as solidariedades e converxencias posibles. Como deixou escrito Bensaïd, “son unha multitude en eu mesmo”; todos formamos parte de conflitos individuais e colectivos, laborais, sociais ou persoais, que se cruzan, superpóñense e mestúranse todo o tempo, “as súas respectivas intensidades desprázanse en función de situacións concretas e do conflito dominante que os caracteriza». A este respecto, Judith Butler recomenda unha «suma sen síntese» e «unha forma de xestión politicamente produtiva de conflitos». No fondo é o que se veu producindo nas prazas, unha suma de indignacións e reivindicacións, sen síntese e tampouco sen tentacións de dominación; a ruptura dos tabiques que nos illaban e a comprensión de formar parte do mesmo grupo: os indignados, os desposuídos, os oprimidos, os excluídos dunha forma ou outra polo sistema.

O movemento non debería limitarse tampouco a debater un decálogo de boas prácticas ou unha caste de programa alternativo e ambiguo, como se veu facendo até o de agora, senón que debe fundirse cos milleiros de pequenas loitas que a nivel persoal ou colectivo se libran en todo momento. Por exemplo, en Madrid, a Asamblea de Sol implicouse na loita contra a privatización do Canal de Isabel II, as protestas dos bombeiros contra os recortes ou a folga das traballadoras do Servizo de Axuda a Domicilio. En Barcelona, a contestación social contra as retalladas, os recortes nos servizo públicos, forma parte das demandas da Assemblea de Plaça Catalunya e das asembleas de barrio. De igual xeito, o movemento debería impulsar actos públicos e accións concretas de protesta que permitan manter a atención mediática sobre o movemento. Un bo exemplo neste sentido é a iniciativa proposta pola plataforma Democracia Real Xa para o próximo 15 de xuño, día no que se tentará evitar o desaloxo dunha familia no barrio de Tetuán que xa non pode facer fronte á letra da súa casa.

A este respecto, Rafael Díaz-Salazar (Attac), aposta por unha “estratexia de resistencia, desobediencia civil, e ocupación do espazo público. Unha especie de guerra de guerrillas non violenta, de acción e retirada, de mobilización e educación cívica, de protesta e elaboración colectiva de propostas e alternativas. Un movemento sen présa e sen pausa, que sabe que para crecer a longo prazo hai que saber axustar o ritmo e o tempo”. Deste xeito, as loitas e as alternativas xeradas desde as bases cidadás irán dando corpo a novas formas de facer política que quizá co paso dos anos cristalicen en novas formacións políticas. Ou non. O futuro escribirémolo nós. Pode que o que se fixo non sexa o máis difícil, pode que coma en case todo o difícil non sexa chegar senón manterse. Pero é que, joder, era tan difícil chegar!, era tan difícil rachar as dinámicas dos medios, dos partidos, dos movementos sociais, da sociedade no seu conxunto e de cada individuo. Como escribiu Santiago Alba, «cando parecía que xa só agardabamos finais, chega unha multitude de persoas querendo inventar todo de novo». E iso xa está aí, agora queda todo o demais.

Asemblea do Barrio de Montealto
Venres 3 de xuño. Diante da Asociación de Veciños de Montealto, Campo de Marte. A Coruña

Texto publicado pola Comisión de Barrios da Asemblea de Sol, con recomendacións para o seu funcionamento, organización interna e coordinación coas restantes asembleas (pdf)

Vou tentar ser breve, esquemático e directo, sen caer en digresións teóricas. Escribo isto porque vou andar uns días por Barcelona e polo tanto non vou ter oportunidade de dicir gran cousa até o luns da semana que vén. A ver o que atopo á miña volta. E por suposto non se trata de curarme en saúde, para poder dicir euxaodicía, senón de facer unha achega á reflexión.

Creo que o movemento 15M é algo moi importante. Non é unha anécdota. Revela que unha porción moi importante da cidadanía sente unha frustración moi grande co sistema político, económico, mediático…, co sistema en definitiva, que é un e son tres, coma o espírito santo. Non son desclasados, non son lumpen, non son desinformados, non son inconscientes. Todo o contrario: están no centro do sistema, son o seu sustento, pero senten que o sistema os agrede, os expulsa. Levan moito tempo detectando e sinalando en privado as eivas do sistema e agora unha faísca, algo, fixo que se decidisen a cuestionalo en público.

Creo que a noción do público é o fundamental neste movemento, de igual xeito que a ocupación física dese espazo público, da praza, é o seu símbolo máis claro. Creo que o principal problema desta sociedade é o individualismo, a consolidación dos espazos privados, a desconexión interpersoal e intergrupal, o establecemento de tabiques e compartimentos estancos entre unhas persoas e outras, entre uns colectivos e outros, entre unhas reivindicacións e outras. É a marca que mellor define a sociedade contemporánea, pero ademais é un fenómeno alentado dende os grandes poderes (de acordo co vello divide e vencerás). A experiencia queer combatendo isto debería sernos moi útil. Xa non hai grandes movementos, desaparecen os grandes partidos, os grandes sindicatos e os vellos medios de comunicación de masas. Desaparece o concepto de masa, en realidade. Iso non é nin bo nin malo, iso é a realidade. Pero as alternativas ao sistema teñen que estruturarse dende esa realidade, entendendo e aproveitando esa capilaridade e establecendo movementos amplos, recuperando a noción do espazo público (físico ou non) para atopármonos todos, para poñer en común os nosos problemas, os nosos diagnósticos, os nosos coñecementos e buscar alternativas entre todos. Porque escoitándonos uns aos outros podemos aprender moito, aprender que as causas dos problemas poden ser comúns moitas veces, e que as maneiras de afrontar problemas moi distintos tamén poden ser semellantes.

Iso é o que os partidos da esquerda real non entenden. Non entenden que o problema non é de programas nin de accións institucionais. O problema é de actitudes, o problema é de permeabilidade, de capilaridade, o problema é que os partidos políticos xa non serven como mecanismos de integración e organización, de formación. Os partidos políticos son xa apenas unha parte pequena de movementos moi amplos e teñen unha función moi clara: a xestión nas institucións dun coñecemento da realidade, dun programa que emerxe dende abaixo, dende a deliberación racional de individuos formados, informados e conscientes.

Este movemento funcionou como catarse, como psicanálise individual e colectiva e como escola de aprendizaxe para moitas persoas que nunca falaran en público, que nunca escoitara opinións diverxentes cara a cara e nunca as rebatera (a iso nos están levando os compartimentos estancos), que nunca se involucraran nun movemento colectivo (nin sequera en asociacións de veciños ou profesionais). E todo require unha aprendizaxe. Unha famosa pintada do maio do 68 dicía algo como aquel que unha vez abriu os ollos xa non os pode volver pechar. Algo diso hai. Cando este movemento remate ou se converta noutra cousa estas persoas que se implicaron na organización terán moitas ferramentas para crear cousas novas e tamén verán con ollos distintos outras reivindicacións.

E agora vou coa crítica e coas propostas. Non creo que as acampadas se poidan nin se deban manter durante moito máis tempo. Primeiro porque as forzas se van is esgotando e non hai nada máis triste e peor derrota que un movemento que esmorece pouco a pouco. Creo que as acampadas non son o cerne deste movemento. Son un símbolo, un punto de encontro e poden servir de apoio loxístico nalgún momento. Como escribiu estes días Jorge Costa La acampada se está convirtiendo para algunos en una justificación del movimiento y no al revés. Sempre dixen que as acampadas tiñan que manterse máis aló do 22M, para evitar os comentarios maledicentes que sempre quixeron ligar este movemento ás eleccións. Pero sempre pensei que unha vez conseguida a mobilización social, a atención mediática, a atención dos partidos e do sistema, a creación de redes, os movemento tiña que evolucionar e diversificarse. Seguramente concentrando as actividades culturais, formativas, debates e asembleas en venres, sábados e domingos pola tarde, nos momentos nos que a xente dispón de máis tempo. Creo que é máis importante un movemento menos intenso que dure un ano que un que gaste toda a súa forza nun par de semanas. Afortunadamente o movemento segue tendo forza, sigo vendo varios centos de persoas nas asembleas do Obelisco. Pero ollo, se o movemento non evoluciona isto rematará pronto.

Tamén dixen sempre que esta evolución tiña que cifrarse, sobre todo, nun meirande énfase na formación, na cultura alternativa e no debate específico e ordenado sobre distintas cuestións. O movemento ten que suplir o que o sistema foi deixando fóra, do mesmo xeito que na Coruña viña facendo As Atochas ou do mesmo xeito que fan outros colectivos. Ao igual que As Atochas, a Acampada non é un espazo físico, é un espazo público no que atoparse e no que desenvolver un discurso alternativo. Outra idea moi positiva que xurdiu nalgunhas acampadas foi a extensión e desprazamento das actividades polos distintos barrios das cidades. Sen ser unha metrópole A Coruña é unha cidade grande, e ninguén ten a obriga de baixa todos os días ao Obelisco dende Os Mallos, a Agra do Orzán ou A Gaiteira. Conseguiríase así implicar a máis xente, rachar algunhas ideas preconcibidas e erróneas que algunhas persoas poden ter e entrar en relación coas asociacións de veciños e outros colectivos que levan anos facendo un traballo moi produtivo nesas comunidades.

Hai colectivos sociais e expertos que levan anos traballando arreo, informando e denunciando prácticas patriarcais, a especulación urbanística, os abusos da banca, o uso de combustibles fósiles… Eses colectivos deben ser parte deste movemento e parte protagonista mesmo. Isto non implica dirixismos nin tutelas. Creo que en certos lugares se está sendo moi inxusto con moitos destes colectivos que se involucran no movemento para achegar o seu coñecemento e a súa experiencia. De igual xeito que a instalación eléctrica das acampadas a fixo (espero) alguén que soubese algo de electricidade e que a comunicación a deberían coordinar xornalistas ou persoas que tivesen experiencia. Son consciente das reticencias que xeran en moitas persoas os grupos organizados, sobre todo os partidos políticos, polas malas experiencias dirixistas do pasado. Pero non se pode coller o todo pola parte. Non se pode nin se debe empezar de cero. De igual xeito que podemos ser moi críticos co funcionamento do sistema pero debemos defender as estruturas do Estado de Benestar, podemos ser críticos con moitos aspectos da sociedade civil organizada, pero iso non se debe traducir nunha emenda á totalidade. Vivimos malos tempos, pero hai edificios en pé. Lois Pereiro escribiu que a demolición é o ferro que nos arma. En certa maneira poderiamos remudalo e dicir que algunhas veces a demolición é o ferro que nos (des)arma.

Refírome a que creo que este movemento debería servir, sobre todo, para que a xente se informase e se formase sobre moitos asuntos que configuran a realidade, accedendo a voces expertas que moitas veces non teñen a oportunidade de ser oídas. Desa experiencia e dos debates que se xeren si que se poden comezar a xerar diagnósticos máis elaborados sobre os problemas da nosa sociedade e a partir de aí comezar a debater propostas alternativas. Creo que se está perdendo moito tempo en buscar programas de mínimos ou programas de goberno alternativos cuxa responsabilidade non corresponde a este movemento. E que ademais se está facendo mal, sen información, sen a intervención de expertos, con pouco debate, aplaudindo con fervor propostas difíciles de realizar e que ao tempo que solucionan algúns problemas xerarían outros novos. Información, debate, racionalidade, deliberación, organización. Leva tempo, as cousas non se resolven en semanas, senón en meses.

Para ir rematando. Supoño que cando alguén di que este é un movemento apolítico, simplemente está empregando unha definición de política distinta á que utilizo eu. Creo que non fai falla estenderse en que todo é política e todo implica unha toma de posición política. Mesmo o Reiki é política, e a homeopatía, e moitas outras cousas que noutras acampadas se están comezando a propoñer e coas que estou en completo desacordo. Se este movemento é un movemento apolítico, dende logo non é o meu movemento. Se este movemento está en contra do coñecemento e da razón, dende logo non é o meu movemento. É político opoñerse á Lei da Familia? Pois si. Implica unha toma de posición por un partido? Pois non. Non sei se é feminista opoñerse a esta lei, pero ficar indiferente ante ela si que estou seguro de que é unha posición machista. É máis político o feminismo que o machismo? A indiferenza mata, nisto tamén.

As miñas propostas:
-Debater a conveniencia de continuar coa acampada
-Centrar a actividade do movemento en actividades de cultura alternativa, charlas de expertos, debates específicos, actividades formativas sobre cuestións de verdadeira incidencia social
-Contacto máis estreito con colectivos, asociacións e movementos sociais
-Concentración no tempo destas actividades e extensión polos barrios da cidade
-Realización de actividades e accións con maior capacidade de impacto público