La Voz de Galicia acentúa a súa caída


Os últimos datos da OJD, coñecidos esta semana, confirman o pronunciado descenso nas cifras de venda de La Voz de Galicia. En xuño o xornal tivo unha difusión media de 88.762 exemplares, case 14 mil menos que os de xuño de 2011 (102.582). A venda directa en quiosco (que non ten en conta subscricións individuais ou colectivas, nin vendas en bloque nin a distribución directa) baixou nunha proporción semellante, algo máis dun 13% nun ano, situándose nos 46.604 exemplares.

Todas as cabeceiras do Estado sofren descensos (agás excepcións coma Público), pero La Voz é, xunto con El Mundo (-18%) e ABC (-14%) a que máis perde. O segundo xornal de Galicia, Faro de Vigo, resiste moito mellor a crise, perdendo apenas un 2%.

Os datos de La Voz son aínda máis preocupantes se botamos a vista atrás e os comparamos non xa cos que acadaba nos anos noventa ou durante a crise do Prestige (con medias anuais superiores aos 110 mil exemplares) senón cos que rexistraba hai tres ou catro anos. En decembro de 2007 La Voz distribuía 103.341, dos que máis de 66 mil correspondían a vendas ao número. O descenso total nestes tres anos é, polo tanto, moi superior, deixando de vender uns vinte mil exemplares menos cada día nos quioscos.

Non é necesario incidir na grave crise económica que atravesan os xornais impresos, con importantes descensos en difusión, apenas paliados con ofertas e promocións e camuflados con distintos mecanismos de distribución atípica, dende repartos gratuítos, venda en bloque a empresas e administracións ou subvencións colectivas. Foi desta maneira como moitas cabeceiras foron disimulando durante un tempo a caída. La Voz de Galicia, por exemplo, pareceu obsesionada nos últimos anos por manter a simbólica cifra dos ‘cen mil’ até que a sangría foi máis importante.

A crise económica xeral aféctalles de maneira grave aos medios de comunicación. O descenso nos ingresos por publicidade nos últimos anos foi abrupta (abonda con comparar o espazo ocupado por anuncios e clasificados nos xornais hai 24 meses e agora) e nin sequera a redución das tarifas animou aos anunciantes. Isto provocou que a estrutura de ingresos habitual na prensa española nos últimos tempos (un terzo de venda directa, un terzo de publicidade, un terzo de promocións e venda de produtos) se transformase nun modelo no que os xornais dependen máis que antes das súas cifras de vendas.

Hai que dicir, como inciso, que na prensa galega este modelo estaba desvirtuado por unha meirande importancia dos ingresos procedentes da administración, superiores aos existentes noutros territorios do Estado. Se ben é certo que La Voz de Galicia era (e segue sendo) a cabeceira, despois de Faro de Vigo, La Opinión e Xornal, menos dependente das axudas públicas (ou dito doutro xeito, a empresa na que estes ingresos son menores en termos relativos), a caída producida noutras fontes de ingresos comezou a mudar esta situación.

Neste escenario de crise económica, ao que se une unha crise de representación e confianza dos lectores e unha crise do propio modelo de negocio das empresas de información, os xornais teñen que reaccionar, teñen que ser conscientes de que o futuro da prensa diaria e de masas está na rede. O papel ficará, pero destinado a medios especializados tematicamente, de nicho, seguramente de periodicidade semanal ou mensual, aínda que pode que as edicións de fin de semana dos xornais manteñan a súa importancia.

O problema é que, polo que se ve, a prensa galega aínda non se decatou no reto ao que se enfronta, e optou por limitarse a defender os seus espazos de dominio, case sempre procurando alianzas co poder político. Mentres, esmorece lentamente. Os xornais impresos galegos, sen excepción, emprestan moi pouca atención ás súas edicións dixitais, pobres esteticamente e en contidos, limitándose a ordenar nelas os textos publicados no papel e incluído moi poucos contidos exclusivos da web, pouco vídeo e nula infografía. Os datos de audiencia das edicións dixitais da prensa galega son realmente cativos (La Voz, por exemplo, que está entre as dez cabeceiras máis lidas no papel, é superada na web por cabeceiras moito menos importantes). Quen non prepare o futuro, quedará polo camiño. La Voz pódese ler no iPad e distribúese en quioscos dixitais (o resto, nin sequera) pero non abonda con iso. Hai que crear, por exemplo, un mercado de publicidade local online. A prensa local galega ten, nos seus ámbitos, as redes comerciais imprescindibles para facelo, e non o está a facer. Xa o farán outros.

Publicado en internet, prensa, publicidade | 7 Comentarios

Anos oitenta: Modernidade galega desbaldida

Os oitenta foron unha década moi curiosa en Galicia. Non é que a sociedade mudase máis ca nas décadas anteriores. Foi nos sesenta e setenta cando se produciron con máis intensidade os fenómenos de abandono do campo, industrialización, emigración a Europa e crecemento das cidades. Pero foi quizais nos oitenta cando as consecuencias sociais deses fenómenos se revelaron de forma máis clara. É nos oitenta cando por primeira vez na súa historia Galicia ten institucións de autogoberno, o que supoñía unha oportunidade para a construción nacional, para a creación dun espazo propio de comunicación, dunha industria cultural de seu e para o desenvolvemento económico. Superado o ecuador da década Xosé Antón Castro Fernández falaba no Luzes de Galicia dos oitenta como A década máxica: “1980 foi unha data máxica para Galicia e hoxe, a seis anos de distancia, os resultados do clímax podémolos ver con máis agudeza, coa madurez dun camiño aínda sen percorrer certamente pero coa crenza firme de que todos os páramos están en cultivo”.

Galicia movíase. Sobre todo na cultura, na música, nas artes plásticas, no nacente audiovisual, no teatro, no mundo editorial. Tamén no movemento asociativo: ecoloxismo, feminismo, grupos de renovación pedagóxica, grupos pacifistas… Tamén na economía, a pesar dunha reconversión industrial moi mal xestionada, a empresa galega modernizábase en moitos sectores e conectábase co mundo. Todos os páramos estaban en cultivo, pois, coa sensación de que Galicia deixara atrás o tempo da miseria, da dependencia e da resignación.

Ese país en transformación era moi contraditorio, sobre todo nas dúas cidades meirandes: Vigo e A Coruña, que creceran moi rapidamente nas décadas anteriores coa chegada de milleiros de persoas procedentes do interior do país. Como recoñecía o propio Antón Reixa en 1985: “Vigo es una ciudad desajustada donde la mayoría de los vigueses no son vigueses. En mi barrio, Coia, viven emigrantes, hijos de emigrantes sin trabajo, gentes de las aldeas que un día vinieron al paraíso del progreso y la civilización urbana, pero que no pueden abandonar su mundo campesino (…) aldeanos que odian su propia lengua, niñas-punk con acento de Celanova… todo ello produce una esquizofrenia violenta que no sólo se manifiesta en mi trabajo sino en otros artistas, músicos, pintores, fotógrafos, diseñadores…”. Semellante análise realizaba Julio Sequeiros cando afirmaba que “o auxe na cidade de Vigo de movementos que se reclaman post-modernistas, cunha estética, cunha música e, en certa medida, cunha contracultura, constitúe un movemento de resposta -sobreexcitada- á contorna masivamente rural e tradicional na que se acha encravada a cidade. Pode estar representando, polo tanto, unha busca de diferenciación e negación dunha orixe familiar e dun pasado colectivo moi recente que se vive subxectivamente como perecedeiro, e o canto a unha nova identidade -urbana- da que non se está moi seguro. É sintomático, neste sentido, que o campo espacial de referencia para este movemento non é Galicia senón a cidade mesma”.

A sociedade civil seguía sendo feble, por suposto, pero tamén aquí estaban caendo os valados. O poder público dominaba, dende o vello caciquismo ás novas formas de control institucional, tamén no mundo da cultura (mesmo nas súas manifestacións máis modernas), pero as forzas que emerxían dende a sociedade estaban aparentemente en crecemento. Antón Baamonde escribía en 1989 no Luzes que “a identidade galega non é nada distinto do propio proceso de auto-reprodución: non precisa, pois, en principio da axuda obrigada do ineffabilem nacional nen da procura do seu arcano porque o seu arcano radica xustamente no mesmo proceso de auto-interpretación da sociedade galega acerca do seu devir histórico. Dito doutro xeito: é a forma en que unha sociedade constrúe o sentido da súa historia o que decide, polo menos parcialmente, acerca do carácter desta”.

Nese mesmo ano, nun artigo publicado en La Voz de Galicia, o profesor de Filosofía Rafael Martínez Castro felicitábase porque “a sociedade galega é arestora moito máis complexa do se que adoita presentar. Isto constitúe en por si un dato claramente positivo”. O filósofo e político sinalaba que “as forzas hexemónicas da política galega, acollidas ao manto protector dos grandes partidos estatais, procuran os seus apoios sociais nos sectores máis tradicionais e de máis curtos horizontes da sociedade galega. Tributarios do atraso, a súa intelixencia redúcese a administrar renuncias e combinar fragmentarios intereses, imposibles de integrar en ningunha clase de interese común. A política galega actual reduce a súa dialéctica ao puro control das institucións, sen ningún obxectivo público que o transcenda”.

Martínez Castro concluía que “cómpre combater as actuais tendencias de oficialización da vida política e desmobilización da sociedade civil” pois é “na diversidade interna da sociedade civil, nese pluralismo, onde se atopa o alicerce das nosas posibilidades e do noso optimismo. O funesto pesimismo que hoxe prima na política galega ten a súa raíz na fonda desconfianza que aínda existe na propia sociedade. Quizais porque se teña dela unha imaxe monolítica. Quizais porque esteamos aínda todos atrapados nunha concepción perigosamente idealista da identidade que nos incapacita para o cambio”. O artigo concluía dicindo que “noutros tempos a conciencia política galega pasaba pola afirmación enfática do nós fronte aos outros. Un nós unitario e puro fronte aos outros externos e ameazantes. Agora todo depende de que caiamos na conta de que os outros tamén somos nós”.

Esa posición heterodoxa, esa aposta por unha Galicia complexa e diversa, que tamén compartían os movementos culturais de vangarda, chocou contra multitude de obstáculos: o control institucional, a limitación do espazo comunicativo galego, a estreiteza de miras dunha parte do nacionalismo, o centralismo provinciano de PSOE e IU, a vitoria de Manuel Fraga en 1989… En 1990 pechábase unha década máxica que deixou luzaradas dispersas, en maior medida grazas a xenialidades e activismos persoais. Unha década que produciu faíscas que non chegaron a prender, que cómpre analizar sen idealizacións, de forma crítica.

Publicado en anos oitenta, cidadanía, movementos sociais | Comentarios desactivados en Anos oitenta: Modernidade galega desbaldida

En Galicia non hai xornalismo dixital

En Galicia non se fai xornalismo dixital (salvando algunhas excepcións, e distintos medios de nicho). En parte polos problemas económicos que atravesan todas as empresas xornalísticas galegas, así como debido á súa falta de valentía e perspectiva de futuro, os medios tradicionais emprestaron nestes anos moi escasa atención á rede e á mellora das súas edicións dixitais, nas que mesmo hoxe se limitan a subir os contidos das súas edicións impresas. As actualizacións ao longo do día cóbrense maioritariamente con informacións de axencia, recórrese de maneira moi limitada ás posibilidades multimedia (mesmo aqueles xornais, como La Voz, que dispoñen de radio e televisión de seu), non se publican infografías, e só algúns medios dispoñen dalgúns blogues nas súas edicións dixitais. Unicamente dende o nacionalismo, principalmente nos catro anos de goberno bipartito (aínda que Vieiros, creado en 1996, tiña un gran percorrido), se fixo unha aposta decidida, a través do pioneiro Vieiros e de A Nosa Terra.

A pesar da pobreza dos contidos dos xornais dixitais galegos, as audiencias en moitos casos non son pequenas, destacando sobre todo os 150 mil usuarios únicos de La Voz e os 53 mil do Faro, e datos importantes tamén para La Opinión, El Correo Gallego, Galiciae e Xornal. Porén, a meirande parte das visitas parecen buscar na rede os contidos publicados nas edicións impresas, que poden estar sufrindo descensos nas súas cifras de venda por esta causa. As edicións dixitais non xeran deste xeito demasiados custes, pero tampouco reciben apenas ingresos, debido á ausencia case total de anunciantes.

A publicidade local: campo aberto
Para a prensa dixital galega a posibilidade de cobrar polo acceso é unha quimera mentres non se cree un hábito nos xornais de referencia madrileños e mentres as cabeceiras galegas non ofrezan contidos de máis calidade ou máis especializados. A vía da obtención de ingresos suficientes para garantir a sustentabilidade a través da publicidade tamén parece vedada. E neste caso os principais culpables, máis aínda ca no outro caso, son os propios xornais, que levan anos a velas vir, sen confiar realmente nas posibilidades da rede e agardando unicamente a ver como evolucionan outros proxectos máis adiantados, que si optaron por tomar un certo risco.

É certo que en España, polo de agora, Internet é para os grandes xornais. As grandes cabeceiras concentran a facturación en case todos os países, mentres a prensa local e rexional ten enormes problemas para rendibilizar as súas edicións e iniciativas dixitais e acumúlanselle os competidores. As cabeceiras locais españolas non reciben máis do cinco ou do seis por cento dos seus ingresos por publicidade a través da rede, unha porcentaxe que nas grandes cabeceiras chega ao 15 ou 16 por cento.

No que respecta á publicidade local, que estas cabeceiras teñen perfectamente traballada para as súas edicións impresas, tanto nos anuncios inseridos por pequenas e medianas empresas e negocios coma nos clasificados, o seu interese foi nulo. Non existe mercado, polo que hai que crealo, hai que ir creando os hábitos de que as empresas e negocios que até o de agora se viñan anunciando no papel, comecen a facelo na rede. E a prensa local galega non se está preocupando de facer iso, de crear banners de xeito gratuíto para os negocios locais, de procurar esponsorizacións para as súas edicións locais, que promocionar os clasificados na rede. Se eles non o fan, nunca haberá ese mercado. Ou pode que nuns poucos anos o mercado agrome só, por imitación doutras zonas do Estado, e as cabeceiras galegas o perdan antes nacer.

Nos Estados Unidos, o Houston Chronicle lanzouse a conquistar o investimento dos pequenos negocios locais, os mesmos que até o de agora viñeron inserindo a súa publicidade nas cabeceiras impresas, pero que aínda non deron o salto ao dixital. “Houston ten 310,000 negocios con dez empregados ou menos. O potencial é enorme”, din. O que fai máis interesante a aposta do Chronicle é que non se basea só en ofertar espazo para os banners destas pequenas empresas, senón que lles ofrecen un servizo integral de consultoría, hosting, deseño web, posicionamento nos motores de búsqueda, ademais de espazo para a súa publicidade. O xornal cóbralles 500 dólares ao mes a estas empresas e en catro meses de actividade xa realizou contratos con 500 empresas, esperando obter por esta vía sete millóns de dólares a final de ano. Este modelo de negocio, din, non reemprazará a outras formas de financiamento, senón que só as complementará. De novo o negocio dos céntimos aquí e alá, no canto do negocio dos dólares.

Algúns destes medios locais ensaiaron fórmulas de procura de publicidade a priori máis convencionais que demostraron obter mellores resultados no ámbito local. En The Batavian todos os anunciantes aparecen en todas as páxinas, en longas columnas a ambos os dous lados. Outros xornais, con estruturas algo máis modernas, como as de Baristanet e Alaska Dispatch, escolleron fórmulas de procura publicitaria igual de convencionais e tamén con mellores resultados que as máis modernas. Os dous fuxiron dos CPM, optando por cobrar polo tempo en que un banner estivese na páxina, o que era máis sinxelo de entender e polo tanto máis atractivo para os anunciantes locais, que ademais en moitos casos non se fías dos medidores de audiencia dos que dependen directamente os prezos ou o tempos de permanencia dos seus anuncios. En KSL.com os clasificados son gratuítos na súa meirande parte, aínda que aqueles anunciantes que queiran aparece nun lugar máis destacado, poden pagar dez dólares diarios. Os clasificados son responsables do 70% do tráfico total do KSL, e neles inclúense links a contidos informativos, aos que traspasan parte do seu tráfico.

Crowdfunding
Outra alternativa que haberá que explorar é a do crowdfunding, as microachegas de capital realizadas polos propios lectores. Esta vía de financiamento ten moitas vantaxes, comezando por converter aos propios lectores en propietarios do medio, en certa medida, evitando ter que depender dun poder empresarial con intereses económicos que nalgún momento poden chocar co interese xornalístico ou dos anunciantes, públicos ou privados. As achegas dos lectores para soster unha determinada liña editorial ou unha forma de facer xornalismo, valente e de calidade incrementan, por suposto, a súa fidelidade, xerando un certo sentimento de comunidade ao seu redor. Outra vantaxe ten que ver coa maior facilidade de solicitarlle a cada persoa unha cantidade pequena que un grande investimento, e de feito recoméndase que a achega solicitada non supere os cincuenta euros (como fai, por exemplo, Periodismo Humano), os cartos que unha persoa pode levar na carteira nun momento determinado. A recollida de cartos pode estimularse mediante a organización de eventos nos que se presente o medio, antes do seu lanzamento, se presenten novas seccións ou simplemente se promocione a publicación en distintas cidades, contribuíndo de novo a xerar comunidade e a fomentar o encontro físico e o debate entre os lectores habituais; a praza virtual de volta á vida real.

A única desvantaxe deste sistema é que debido ao pequeno tamaño das achegas, estas deben ser renovadas de xeito periódico, é dicir, que cada certo tempo se teñen que realizar novas campañas de captación de fondos. Porén, ao meu xuízo isto tamén supón unha vantaxe, pois lle dá ao medio a oportunidade de promocionarse e sobre todo fía o éxito destas campañas de captación de fondos ao traballo realizado nos meses anteriores e á súa fidelidade ás promesas de calidade e compromiso realizadas. Os lectores convertidos en propietarios do medio, individuos ou asociacións e movementos, vixiarán moi de preto o traballo realizado, o que sempre será un acicate para estimular aos xornalistas a realizar en todo momento o mellor traballo posible.

Hai outros modelos xa en marcha, nas que as achegas realizadas polos lectores non se dirixen tanto a asegurar o financiamento dun medio como a promover a investigación e publicación de determinados temas. Spot.us é un proxecto open source pioneiro en reportaxes impulsadas pola comunidade de internautas. Os xornalistas, autónomos, propoñen na páxina as súas reportaxes e cada internauta fai a súa achega até acadar o necesario para realizar a reportaxe. De igual xeito que hai iniciativas open source que procuran apoios para a realización de determinados fins sociais, este fixa os seus obxectivos na realización de traballo xornalístico de calidade e na cobertura de certos asuntos que non son investigados nin publicados polos medios de comunicación. Un proxecto semellante, sempre baseado no crowdfunding é o francés J’aime l’info, que acaba de arrincar.

Para gañar hai que arriscar
“O problema é que os xornalistas non entenden o seu negocio”, sentencia Randall Rothenberg, antigo reporteiro do New York Times e que na actualidade dirixe o Interactive Advertising Bureau. Os medios deberían redefinir a súa relación coa audiencia e cos anunciantes. En moitos casos gastan unha gran cantidade de tempo e recursos buscando incrementar as súas cifras de usuarios únicos, e o único que conseguiron converter á publicidade online nunha caste de spam. Esa publicidade dependente de altos volumes de tráfico é inútil, pois os medios dificilmente poderán competir coas cifras de tráfico de Google, Facebook ou Yahoo. A clave está no contacto coa audiencia, no coñecemento dos seus gustos, en crear lectores fieis, en construír e comprometerse con comunidades.

Os medios deberían repensar tamén as súas relacións cos anunciantes, sobre todo porque os anunciantes agora teñen máis soportes e medios para colocar o seu investimento. Os medios contan e seguirán contando cunhas fortalezas evidentes: producen contidos para unha comunidade determinada, coa que se comprometen, e os seus comerciais coñecen os mercados locais, polo tanto poden servir de guía aos anunciantes neste novo tempo e neste novo espazo. Pero os medios si deberían atopar alternativas aos sistemas de cobro baseados nas impresións, no CPM, actualmente dominantes.

O atraso na aposta por Internet, a falta de desenvolvemento de novos negocios e produtos, están lastrando o futuro dunha prensa local que noutros lugares se move moito máis rápido. Coa convicción de que mentres se mantén o negocio tradicional hai que desenvolver con decisión as novas oportunidades. Os medios necesitan multiplicar as fontes de ingresos para ser sostibles, ter varias fontes de financiamento e non depender en exclusiva dos subscritores ou da publicidade, acadar unha caste de promiscuidade de ingresos: producir contidos para outros medios, edicións físicas, fondos públicos e procedentes de doadores particulares… E debe facer o mesmo coas súas iniciativas xornalísticas e negocios, publicando distintos tipos de produtos, para nichos de audiencia distintos.

O dixital, malia as dificultade novas que presenta, ofrece algunhas vantaxes claras, comezando pola facilitade de dar marcha atrás cando un proxecto non é viable. Na rede a traxectoria previa, a xeración de fidelidades, é menos importante que no papel e pode ser revertida con máis facilidade, pero tamén conta e aínda que o escenario aínda non sexa claro, o que abra camiño ten as gañar e o que queira triunfar no futuro ten que tomar posicións neste momento. Pode mesmo que a nula aposta da prensa galega polas posibilidades que ofrece a rede, nun momento no que perde lectores e sobre todo non é quen de enganchar ás novas xeracións, estea comprometendo a súa supervivencia nas vindeiras décadas.

Publicado en internet, medios locais, prensa, publicidade | Comentarios desactivados en En Galicia non hai xornalismo dixital

O 15M e os xornalistas

1- Os medios de comunicación, ao igual que os partidos, ao igual que os sindicatos, ao igual que a Igrexa, están cada vez máis desconectados da realidade, móvense nunha superestrutura de actores informativos organizados e recoñecidos: as administracións, os partidos e movementos estruturados (aínda que sexan anti-sistema), os grandes poderes… A sociedade flúe por debaixo deles e cada vez a observan dende máis lonxe, servíndose das estruturas de representación e dos actores que a exercen. Porén, os medios, que -agás en certos momentos da Historia- adoitan ir moi por detrás dos cambios sociais, non se decatan de que vivimos un tempo acelerado e no que se produce unha profunda crise de representación.

2- Os medios de comunicación non entenden o movemento 15M, non saben relacionarse con el porque están demasiado afeitos a tratar con organizacións estruturadas de maneira vertical. Non o entenden, ademais, porque os medios guíanse polo suceso, polo feito concreto e pola proposta de grande intensidade e curto alcance. O 15M é todo o contrario, non cae na política-espectáculo habitual, non ten nin quere ter ‘interlocutores válidos’ e non quere ser actor establecido, pregunta e actúa dende fóra do sistema, interpélao sen intención ningunha de constituílo. Como salienta Amador Fernández-Savater, “por eso los políticos y los media presionan para que nos convirtamos en un ‘interlocutor válido’ con sus propuestas, programas y alternativas. Una identidad ya no hace preguntas, sino que ocupa un lugar en el tablero (o aspira a ello). Se convierte en un factor previsible en los cálculos políticos y las relaciones de fuerzas”.

3- O principal cambio que introduce o movemento 15M, a diferenza doutros movementos de protesta precedentes, organizados ou espontáneos, é que non lles preocupa (moito) o que os medios digan deles, o relato que os medios fagan da realidade, a mentira ou a ocultación. Non pasan nin un minuto mirando polo espello retrovisor; saben que teñen razón e seguen para adiante.

4- Os medios de comunicación atravesan unha crise económica estrutural, unha crise do seu modelo de negocio, e son aínda renuentes a apostar pola información dixital. Mentres, procuran a supervivencia das súas estruturas e mínimas marxes de beneficios a través do afianzamento dos acordos estratéxicos que manteñen cos poderes políticos e económicos e dos recurtes de persoal. É dicir, nesta visión curtopracista os medios buscan aforrar xusto naquilo que constitúe a súa forza, a capacidade de analizar e relatar a realidade que os fai interesantes para os seus lectores e poderosos fronte aos poderosos.

5- Os medios de comunicación caen no mesmo saco da crítica global que o movemento 15M lle realiza ao sistema porque os medios de comunicación son parte do sistema (non é necesario nin citar a Althuser para dicir isto), aínda que nunha concepción ideal funcionen como vixiantes dos grandes poderes. E do mesmo xeito que os partidos xa non poden estruturar a sociedade dende a súa base como facían hai unhas décadas (representantes, mais tamén formadores, informadores e integradores dun grupo social), e tampouco os sindicatos ou a Igrexa, tampouco os medios de comunicación teñen xa o monopolio do relato informativo do presente. Canto máis tempo tarden en entendelo, a súa crise de credibilidade será máis difícil de remontar. Para Joaquín Estefanía, “el movimiento de los indignados critica a los medios de comunicación tradicionales, sin establecer muchas diferencias entre unos y otros, porque para ellos la contradicción principal no está entre la izquierda y la derecha, entre los profesionales y los manipuladores, entre los propietarios y los periodistas, sino entre el establishment económico, político y mediático y lo que Robert Castel denomina ‘los desafiliados del sistema’”. A sociedade, en palabras de Daniel Innerarity “ya no tolera un modelo de periodismo autoritario, que establece la agenda informativa y decide qué es lo que a la gente le interesa”.

6- O movemento 15M descualifica aos medios de comunicación e aos xornalistas porque ese sentimento está presente na sociedade dende hai anos. A imaxe pública de redactores e medios deteriórase ano a ano e fórase revelando na caída das cifras de difusión das cabeceiras de referencia e nunha profunda crise de credibilidade. Nunha carta remitida á Defensora do Lector de El País, o Observatorio de Medios da Asamblea Popular de Arganzuela, en Madrid, pedíalles aos redactores “recuperad vuestra profesionalidad como periodistas”. O xornalismo profesional é necesario, é imprescindible para que a cidadanía se organice e faga fronte aos grandes poderes. O bo xornalismo, refírome, o outro -moito do que hoxe se fai- é prescindible e comeza a esmorecer na mesma medida en que as persoas deixan de confiar nel. O xornalismo non é nada sen credibilidade.

7- Bótase en falta unha reacción no seo das propias redaccións, non só para protexer as súas condicións contractuais e de traballo, senón para reconducir a axenda temática e o estilo dos medios segundo criterios profesionais de calidade e de respecto á deontoloxía. Naceron algunhas iniciativas, como Periodismo Real Ya, ou os manifestos elaborados pola FAPE, pero as redaccións continúan mudas. Os partidos teñen moito que aprender do 15M, tamén os medios e os xornalistas.

Publicado en 15m, democraciareal, prensa, xornalismo | 3 Comentarios

A Transición esgotada, unha segunda Transición

Vicenç Navarro reclamaba hai uns días, unha vez máis unha “necesaria segunda Transición” como vía para reforzar a debilitada democracia española. Tamén Josep Ramoneda incidía no esgotamento do que chama “democracia postfranquista”: “Con el segundo y apabullante mandato de Aznar, el último caudillo, democrático, por supuesto, se ponía fin a una primera etapa, el periodo que podríamos denominar como la democracia posfranquista. Zapatero tuvo la oportunidad de abrir la segunda fase, una democracia más rica, despojada definitivamente de las cargas del pasado y de los condicionantes de la cultura de la transición. Sus inicios fueron prometedores, pero pronto sus promesas se esfumaron”. Ramoneda ve numerosos síntomas do esgotamento da Cultura da Transición no cuestionamento (á alza e á baixa) do Estado das Autonomías, da desorientación sobre o modelo produtivo que debe rexir no país, e en xeral na sensación “estendida de que sensación de que la democracia está enquistada, en manos de una casta convertida en grupo de intereses, incapaz de renovarse en las personas y de regenerarse en los comportamientos”.

De feito, o movemento 15M revela o esgotamento da chamada Cultura da Transición, unha forza que foi quen de construír un Estado democrático e un Estado do benestar perfectibles pero valiosos, pero que hai tempo que xa só existe como invocación, como xa advertira en xaneiro Amador Fernández-Savater. Esta Cultura da Transición, consensual, desproblematizadora e despolitizadora, alude para Fernández-Savater á configuración “que estructura decisivamente lo que se puede ver y hacer en el juego político, la universidad, los medios de comunicación, las prácticas creativas y las maneras concretas de organizar cotidianamente lo real”. Todo o que fique fóra deste marco de senso común é denunciado como conflito e como problema. Os cidadáns estableceron un contrato tácito cos partidos, sindicatos e medios de comunicación, que realizaron funcións de representación durante décadas. E agora os cidadáns reclaman que as condicións do contrato non se cumpriron. E reclaman a devolución dos seus dereitos políticos, da súa voz, do seu dereito a autoorganizarse e a discutir un marco novo.

O referendo constitucional de 1978 rexistrou unha participación do 67%, cun 88,5% de votos afirmativos, en total contou co apoio do 59% dos censados. Unha maioría suficiente nese momento, mesmo deixando á marxe que en Euskadi a abstención foi do 54% e en Galicia do 49%. Porén, apenas as persoas nacidas antes de 1960, é dicir, as que hoxe teñen máis de 51 anos tiveron a posibilidade de votar esta Constitución. O propio presidente Zapatero naceu en 1960 e tiña 18 anos e uns meses no referendo constitucional. Expresado doutro xeito: dos 47 millóns de habitantes que hoxe ten España, case 32 millóns de idade eran menores de idade ou nin sequera naceran en 1978. A Constitución pertence, pois, a outra xeración, e iso réstalle lexitimidade. Non sería mala cousa que os textos constitucionais impuxeran ser refrendados en cada xeración, digamos cada 20 ou 25 anos. Non dubido que se se hoxe se votase esa mesma Constitución, acadaría un apoio popular semellante ao que tivo. Por iso, este mecanismo, lonxe de debilitala, dotaríaa dunha redobrada forza.

Os debates que atravesaron a Transición definen o noso presente, e polo tanto é preciso que esta relectura do pasado recente non sexa patrimonio dun grupo de idade determinado. Se se lles esixe ás novas xeracións que se sintan incorporadas ao consenso constitucional (todos os que na actualidade teñen menos de cincuenta anos eran menores de idade no referendo constitucional) débeselles permitir entrar activamente no debate. No seu Austerlitz Sebald lamenta “o pouco que podemos reter, cantas cousas e canto caen continuamente no esquecemento, ao extinguirse cada vida, como o mundo, por dicilo así, baléirase a si mesmo, porque as historias unidas a innumerables lugares e obxectos, que non teñen capacidade para lembrar, non son ouvidas, descritas nin transmitidas por ninguén”. Os feitos históricos deixan de pertencer nalgún momento ás persoas e xeracións que os viviron, en virtude da súa capacidade para definir o presente. É preciso repensar a forma en que se levou a cabo o proceso de reforma política e a maneira en que configurou o desenvolvemento político económico e social dos trinta anos seguintes. Como escribiu Javier Ugarte “la vieja legitimidad que la Transición dio a la democracia resulta insuficiente. También de la historia se ha requerido una nueva relación con la memoria y el presente”.

A historiografía sobre a Transición española, agás algunhas excepcións, reflite un proceso do que a sociedade civil permaneceu ausente. A lectura que decote se fai do proceso de Transición política no Estado español é rexeitable, sobre todo, polo que implica de esquecemento da cidadanía, do pobo. A minusvaloración da voz da cidadanía no proceso de democratización, das organizacións sociais e da loita obreira continuou ao longo dos anos oitenta mediante a fagotización que os gobernos socialistas realizaron dos discursos e os proxectos de progreso e modernización. Nesta análise paira a pregunta de até que punto existe un interese en ocultar o papel da sociedade como axente político. Unha das consecuencias máis importantes deste proceso de relegamento dos movementos sociais foi unha progresiva atomización e pasivización da cidadanía, que se comezou a percibir nos últimos anos da Transición (cun aumento espectacular dos índices de abstención) e que recibiu naquel momento o nome de desencanto. Trinta anos despois, nun proceso se cadra máis acentuado en España mais certamente recoñecible en todas as sociedades do primeiro mundo, os indicadores de organización social e de participación política son preocupantemente baixos, limitándose a cidadanía a referendar decisións adoptadas en niveis superiores de decisión. A democracia resultante dun proceso así definido configúrase como un conxunto de dereitos e liberdade outorgadas polas elites, no canto de conquistadas polos cidadáns, o agromo para unha sociedade pasiva e sen capacidade de decisión.

O 15M é a cidadanía recuperando a voz e a iniciativa, é a cidadanía reclamando a responsabilidade e a soberanía sobre o seu presente, nun brutal exercicio de crítica e autocrítica, é a cidadanía reclamándolle aos partidos a devolución dunha parte das funcións de representación política que lles entregara, por comodidade, ao abeira da cultura consensual da transición, é a cidadanía reclamando que o tal contrato de representación foi incumprido. O 15M, polo tanto, é unha reacción contra o sistema político e o marco de estruturación social da Transición, que se xulga esgotado, e o primeiro paso para unha segunda Transición na que a sociedade civil reclama un papel máis activo, na que se esixe unha democracia participativa e deliberativa e un sistema económico máis igualitario e transparente, unha segunda Transición de código aberto e intelixencia colectiva.

Publicado en 15m, Transición | Comentarios desactivados en A Transición esgotada, unha segunda Transición

Para cando as plataformas de xornais?

A cultura da gratuidade instalouse na rede, e se cadra máis aínda na lectura de información de actualidade ca en calquera outro ámbito. Parece difícil que o groso das quince millóns de persoas que hoxendía len xornais impresos vaian comezar a pagar por ler eses mesmos xornais na rede. Pagarase por información de calidade, pagarase por información en profundidade, pagarase por información útil, aínda que sexa produto de bos procesos de agregación ou curación, pero non sei vai pagar por información repetida ou formularia. Pagarase por medios moi especializados, de nicho, ou pola prensa de referencia (concepto posto en cuestión ultimamente)

En calquera caso ninguén vai pagar un euro diario nin subscricións de trescentos euros ao ano. Tampouco os xornais necesitan iso; coa redución dos custes de impresión e distribución, apenas necesitan un terzo desa cantidade para ser rendibles. O que sucede é que Internet introduciu tamén novos hábitos de consumo da información; xa non se le un xornal, lense tres, catro, dez ou vinte, aínda que sexa superficialmente ou buscando en cada un seccións ou autores específicos. É por iso que os medios deberán procurar alianzas e a constitución de plataformas de difusión para seguir sendo atractivos para os lectores que pretenden converter en subscritores. En Estados Unidos Ongo ofrece un paquete con algúns dos principais medios nacionais e unha ducia de metros (prensa local) a escoller. En Francia as principais cabeceiras(encabezada por Le Monde, Libération, Le Figaro, Les Échos, Le Parisien e L’Équipe) ensaian unha fórmula semellante.

En Eslovaquia, os xornais máis importantes chegaron recentemente a un acordo para establecer unha plataforma dixital que permita, por unha subscrición única de 2,90 euros ao mes, a lectura de todas as cabeceiras dixitais. A empresa que xestiona o muro de pago queda cun seguramente excesivo trinta por cento dos cartos e os medios reciben unha porcentaxe dos ingresos da plataforma en función do tempo que os lectores permaneceron lendo as súas páxinas. A iniciativa está liderada polo xornal Sme, que xa intentara nos últimos anos establecer muros de pago, sen éxito, e a el uníronse outros como o Pravda, o económico Hospodárske Noviny, o semanario Tyzde?, o deportivo Dennik Sport ou a canle de tv TV JOJ. A plataforma comezou a operar o 2 de maio e nos dous primeiros días xa cumpriu as expectativas que se tiñan para todo o ano: conseguir que o 1% dos eslovacos se subscribisen (uns cincuenta mil usuarios).

España: Orbyt vs. Kiosko y Mas

En España os escasos intentos de condicionar o acceso mediante pago non tiveron éxito no pasado, seguramente por ser moi prematuros nun país no que Internet aínda non se desenvolvera e no que o número de internautas era aínda baixo. El Pais tratou de impoñer en novembro de 2002 un sistema de pago para acceder á súa edición dixital. O 11 de marzo de 2004, debido aos atentados islamitas en Madrid abriu a súa edición dixital durante dous días. A partir dese momento e cada vez con máis frecuencia, El Pais foi abrindo o acceso sen previo pago de maneira intermitente, até que o 3 de xuño de 2005 acabou restablecendo o acceso universal gratuíto á súa edición dixital. Nos case tres anos que El Pais mantivo o modelo de subscrición, só 46.000 usuarios optaron por pagar. No mesmo período o modelo aberto de El Mundo acadou os cinco millóns de lectores. Un erro de timing do que El País (agora nun empate técnico con El Mundo) aínda se está recuperando.

Orbyt, a plataforma de pago de El Mundo, supera xa os 30 mil subscritores mensuais, que pagan uns 15 euros ao mes e que lle reportan ao xornal case seis millóns de euros ao ano. Non é suficiente, evidentemente, pero estes quince mil novos subscritores compensan os lectores que o xornal perdeu no último ano na súa edición impresa. O futuro, en calquera caso, pasa polas plataformas de distribución de contidos, semellantes ás que xa funcionan para a televisión de pago. Orbyt xa incorporou a Marca, Expansión e as revistas de Unidad Editorial, como Telva e hai unhas semanas, La Razón. Finalmente, as cabeceiras de Zeta e Prensa Ibérica veñen de unirse á plataforma creada por El Mundo, o mesmo que fixeran La Razón e as publicacións de Hachette. Entre as publicacións que a partir de agora se poderán ler en Orbyt están El Periódico de Catalunya, Cuore, Woman o Viajar, de Zeta ou La Nueva España, Levante-EMV e Superdeporte de Prensa Ibérica. Tanto as revistas de Hachette como La Razón véndense por separado, polo que se supón que se fará o mesmo coas novas cabeceiras incorporadas, descartando polo de agora a oferta de paquetes.

Dende o seu nacemento, El Mundo ofreceulles ao seus competidores incluír as súas publicacións en Orbyt y convertela en plataforma única. Porén, Vocento, Prisa e outras cabeceras rexionais levaban meses no lanzamento de Kiosko y Mas. O nacemento desta segunda plataforma, que inclúe un número moi alto de xornais (estatais, rexionais, locais…) supón a consolidación deste modelo de distribución no noso país. Nesta plataforma poderanse obter subscricións e números soltos de El País, Cinco Días, El Correo, ABC e as restantes publicacións de Prisa e Vocento, mais tamén de Público, El Periódico (e as demais cabeceiras de Zeta), La Voz de Galicia e un bo número de medios de ámbito rexional. Make it simple é unha consigna moi repetida polos expertos en novas tecnoloxías, e nada sería máis sinxelo para o lector que a existencia dun quiosco único, unha caste de iTunes da prensa no que se puidesen atopar e adquirir a prezos máis baixos que os actuais todas as publicacións.

Publicado en internet, medios locais, prensa | Comentarios desactivados en Para cando as plataformas de xornais?

A agregación (distinta da curación)

Nos últimos anos a actividade xornalística e a profesión xornalística están sufrindo un rápido e profundo proceso de degradación. Degradación nas condicións de traballo, degradación na consideración social do seu traballo e degradación da calidade, incidencia e profesionalidade dos contidos producidos. Nesta degradación os propios xornalistas teñen unha gran parte de responsabilidade, por suposto, aínda que hai importantes factores externos. Pódese considerar, de xeito global que se vive un proceso de des-especialización da actividade xornalística, poñéndose en cuestión, desprezándose e perdendo valor aqueles aspectos que constitúen a cerna da profesión: investigación, contraste, rigor, subxectividade, creación…

O xornalismo, a información convértese nun commodity, un produto sen valor en si, sen valor engadido, con valor ao peso, digamos, intercambiable e que pode ser copiado, distribuído por calquera canle, reproducido, transformado e alterado, sen valor nin recoñecemento de autoría. Os commodities son produtos, nalgúns casos materias primas, noutros produtos finais, nas que a súa procedencia ou calidade apenas engade valor: sucede coa auga embotellada, o aceite de xirasol, o arroz, o petróleo ou o leite, sen apenas diferenzas de prezo entre unhas marcas e outras e nas que polo tanto se buscan os produtos máis baratos. Pasa o contrario co viño, os equipamentos electrónicos ou os coches, nos que si se valora o autor, o seu proceso de elaboración, as súas prestacións, a súa calidade ou a confianza na credibilidade da súa procedencia e de quen nolo vende. A información, dalgún xeito, adoitaba pertencer a este segundo grupo. A información tiña valor dependendo da credibilidade que tivese a fonte que nola ofrecese, o autor e o medio, e valorábase a súa profundidade, calidade, experiencia previa e a súa capacidade de influír na realidade. Na actualidade, na rede a acción de agregadores de noticias como GoogleNews ou YahooNews pon ao mesmo nivel uns medios e outros, ou mesmo outorga preferencia a aqueles con mellores técnicas de posicionamento, relegando en moitas ocasións a aqueles que ofrecen mellor información.

A este respecto, Bill Keller, director de NYT denunciou a “produción barata e notas absurdas”, a “falta de identidade e profesionalismo”, así coma o “mal costume de chamar agregación ao “roubo de contidos”. Keller denuncia que o que se veu denominando agregación non é o acto lícito de seleccionar e compartir, atribuíndo a súa autoría, contidos xornalísticos de interese, como xa se viña facendo anteriormente a través das revistas de prensa, senón que na meirande parte dos casos, trátase de agregacións automáticas, ou do copia e pega de contidos en webs que despois obteñen un importante beneficio económico con iso. Keller dirixiu as súas críticas aos grandes portais e buscadores como Google ou Yahoo, pero sobre todo ao exitoso modelo instaurado polo Huffington Post, recoñecido como medio xornalístico a pesar da súa escaseza de contidos orixinais. Como sentenciou Keller, “aggregating the work of others is no substitute for boots-on-the-ground journalism”. A este respecto o Project for Excellence in Journalism reclamou que debería existir algún sistema para que se pagasen royalties cada que vez que unha web utilizase contidos xornalísticos procedentes doutros medios.

Na primeira semana de maio un tribunal de Bruxelas confirmou por terceira vez a prohibición a Google de difundir textos e fotografías de varios xornais belgas sen o seu consentimento. Copiepresse, a sociedade de xestión dos dereitos de edición de diarios como Le Soir, La Libre Belgique e La Derniere Heure convidou en 2006 a Google, MSN e Yahoo! a negociar a presenza de contidos de prensa nas súas páxinas de actualidade, contactos que foron infrutuosos e propiciaron o inicio do proceso perante os tribunais. Ao igual que Google, YahooNews agrega contidos de medios dixitais, pero outroga preferencia ás duascentas cabeceiras coas que mantén acordos, como Associated Press, Reuters e ABC News. En compensación polo contido reproducido, YahooNews entrega a estes partners unha parte dos seus ingresos por publicidade, ademais de remitirlles tráfico, por suposto.

Os estudos do PEJ calculan que o 95% da información dispoñible na rede procede de medios impresos. Porén, a maioría dos ingresos da publicidade online foron parar a agregadores e buscadores, no canto dos xornais profesionais. A rede é un entorno distinto a aquel no que se moven os xornais impresos. A información ten un custe moi grande para producir a primeira copia; porén, as copias e reproducións posteriores apenas teñen custo. O que sucede é que os medios que ofrecen a primeira copia (a producida por eles) e os que ofrecen as copias posteriores (agregadas) compiten no mesmo entorno, en igualdade de condicións. Os segundos obteñen ingresos sen apenas custes. Rosenstiel e Mitchell cren que o futuro pertence a aqueles “que comprendan o cambio de comportamento do público e poidan dirixir contidos e publicidade a ese público específico, que encaixe nos intereses de cada un”; porén os autores alertan de que ese coñecemento neste momento pertence a empresas non xornalísticas.

A forma máis barata de agregar é a través de código e algoritmos, con nula ou escasa intervención humana. Cando a agregación inclúe un traballo xornalístico de selección, interpretación, denomínase curación. Yahoo introduciu unha ferramenta, denominada LiveStand, ao tempo que Google fixo o mesmo con News for You, que garda recordo dos medios e novas que o usuario visitou, ofrecéndolle contido relacionado. Grandes medios, como NYT e Washington Post tamén están desenvolvendo ferramentas semellantes que permiten recomendar novas e vídeos en función das consultadas previamente. O Huffington Post traballa con seleccións algorítmicas, pero que despois pasan polas mans de editores humanos que xerarquizan, condensan ou reescriben parte da información. Despois, o medio dálle aínda máis valor á fórmula combinándoo con contidos das redes sociais, gráficos e imaxes.

En resposta, os defensores dos medios de agregación defenden que no xornalismo online se engade unha segunda habilidade ou factor de calidade ao tradicional de creación de contidos: a creación de audiencias, a habilidade na distribución, que é aquilo no que se especializan e no que son fortes Google e outros agregadores. Google outorga un novo valor ás informacións, deste xeito achega un dobre valor que tamén é tido en conta polos anunciantes, que deciden onde investir. De igual xeito, A. Huffington afirma que a agregación beneficia por igual aos produtores de contidos e aos agregadores. Os reescritores como xa foron denominados, reclaman que eles tamén fan xornalismo, aínda que sexa nunha proporción menor.

Nymag.com ten contido orixinal, en boa parte o que publica na súa edición impresa, pero leva anos desenvolvendo unha estratexia de fortalecemento de blogs especializados sobre gastronomía, comunicación, cultura ou moda, que acabaron representando o 85% dos contidos publicados e que en boa medida eran contidos agregados (curados) doutros medios. Isto permitiu que a revista impresa, cuns contidos moi locais destinados ao público neoiorquino, teña agora na súa edición dixital un 70% de lectores de fóra. Hai unha vella regra segundo a que cada mil lectores, o medio podía pagar un xornalista máis. Esa regra non se sostén no mundo dixital, con audiencias meirandes, pero menores ingresos por lector. Unha vía para nivelar o desequilibrio que se crea é realizar un bo traballo de curación.

Hai, por suposto, unha parte de habilidade xornalística no proceso de selección. Segundo Gittens, entran en xogo tres habilidades xornalísticas neste proceso: a investigación e creación (reporting), a reescritura e a agregación. A principal virtude que na súa opinión debe ter un agregador é o xuízo xornalístico, que compara co mesmo labor que realizan os redactores-xefe ou directores dun xornal, que deben posuír esta capacidade de seleccionar e de outorgar xerarquía e relevancia do que ás veces carecen os redactores. “Necesitas saber como facer un bo titular, e como elaborar un bo resumo da información que consiga interesar aos lectores e como incorporar novos elementos, como fotografías e vídeos, que complementen a información escrita”, engade Gittens. Para outros defensores do proceso de agregación, a redacción dunha información e o acto de agregar pezas xornalísticas son dous procesos que teñen moito en común, pois en ambos os dous quen o realiza ten que revisar, seleccionar, valorar e engadir un conxunto moi numeroso de elementos, datos, citas, documentos, materiais de distinto tipo, para elaborar un produto final. A diferencia é que o proceso de agregación conta coas pezas informativas elaboradas entre os elementos que debe compilar.

Publicado en agregación, curación, internet, xornalismo | Comentarios desactivados en A agregación (distinta da curación)

A curación (distinta da agregación)

Un xornalista debe ter a habilidade de administrar o fluxo de información en tempo real. A cantidade de datos dos que dispón é case inabarcable e actualízase de maneira constante. Debe ter a capacidade profesional de lidar con ese enorme caudal de información, identificar as cuestións relevantes, verificar a validez das fontes e ter o coñecemento suficiente para contextualizar cada situación. Debe ter conciencia de que o centro do seu traballo está na audiencia e que a audiencia non é un suxeito pasivo que recibe a información, senón que se trata dun colectivo que pode participar activamente na produción da noticia. Resulta paradoxal que nun momento histórico que podemos convir en definir como sociedade da información, o xornalismo como negocio e como actividade, e tamén os xornalistas en canto colectivo e a nivel persoal, estean atravesando unha profunda crise na que mesmo se chega a poñer en cuestión a súa función social. O xornalista é esencialmente un experto na xestión (selección e interpretación) da información que está ao seu redor, reducindo a complexidade do mundo para facelo intelixible para os lectores, poñendo as bases para o debate racional e integrando os actores dispersos da sociedade. Canto máis complexo é o mundo e cantos máis fluxos de información se producen, máis necesaria é a figura do xornalista.

En opinión de Jeff Jarvis a única forma de engadir valor á información e ao feito periodístico e que deste xeito o xornalismo poida sobrevivir é outorgando un valor único e de calidade ao produto. O fundador do Media Lab, Nicholas Negroponte, afirmou que “a necesidade de periodistas de talento non só non está caendo, senón que está aumentando”, redundando na idea do valor engadido e a xestión de información ao ser “necesaria unha nova forma de periodismo que diferencie o gran da palla”, debido a que as novas tecnoloxías contaminan a nosa capacidade de atención por ofrecer tantas frontes abertas. O xornalista non só investiga, escribe e difunde, senón que tamén interactúa cos seus lectores e xestiona e dá valor tanto á propia información como á allea, mediante o uso da súa experiencia e especialización para exercer a súa función social nesta nova sociedade da comunicación.

O xornalismo hoxendía converteuse nun proceso que vai dende a pureza á complexidade e de volta á pureza, á simplificación, para ir engadindo novas voces, fontes e datos, que de novo deben ser indexados e seleccionados para ofrecerlles aos lectores un produto máis sinxelo e dixerible. A filosofía de Newser é Read Less, Know More, de feito limita as súas noticias a 120 palabras. Newser publica unha sesenta novas cada día, nunca máis de cen, unha limitación autoimposta, rexida pola filosofía de “se publicas máis non cumpres unha función editorial, o medio sería como unha mangueira a presión”. Newser ten oficinas en Nova York e Chicago, pero ten xornalistas en todo o planeta, normalmente traballando dende casa, catro a tempo completo e 15 a tempo parcial, cobrando entre 20 e 40 dólares por hora.

Curación designa o que en realidade sempre fixo o xornalismo e que tradicionalmente se denominaba copy tasting: o labor de rastrexo de todas as fontes informativas dispoñibles, xornalísticas, individuais… e de todo o publicado polos outros medios de comunicación, para, empregando o coñecemento experto dun ámbito temático e criterios xornalísticos, realizar unha selección e unha interpretación e entregarllo á audiencia. O que mudou é que neste momento os posibles emisores de información pasaron de ser uns cantos centos ou milleiros a ser millóns, a ser practicamente todo o mundo. Os fluxos de información na sociedade do coñecemento son case infinitos e o seu valor multiplícase exponencialmente. Canta máis información hai dispoñible paradoxalmente é máis difícil estar realmente informado, ou cando menos coñecer cales son as fontes que ofrecen credibilidade e cales non. Dise que informarse en Internet é como tentar beber dunha boca de rego. “É precisamente agora cando fan falla persoas que outorguen sentido a toda a información que circula diante da ollada dos lectores”.

Dolors Reig define os curadores de contidos ou content curators, como “intermediarios críticos do coñecemento, alguén que busca, agrupa e comparte de forma continua o máis relevante (separa o gran da palla) no seu ámbito de especialización”. Trátase de atopar o mellor contido, atribuílo, recoñecer a súa autoría, pero ao mesmo tempo de engadirlle novo valor, que chega a través do proceso de selección, de integración con outros elementos e da engádega de comentarios ou valoracións. O NYT desenvolve un traballo real de curación por exemplo a través do seu blogue The Lede, que mestura as crónicas realizadas por xornalistas do medio con achegas de axencia, blogues e outros materiais online para relatar procesos complexos, coma as protestas en Irán ou a revolución exipcia.

Cada vez xorden con máis forza novas ferramentas para optimizar o consumo de contidos na web social, tanto a nivel corporativo como a nivel usuario: Curata (específica para o uso empresarial), Paper.li (que permite crear unha caste de diario cos tuits máis relevantes para un usuario), Trunk.ly, KeepStream (ferramentas para recoller todos os enlaces que compartes en Twitter), Cadmus (que permite xestionar o teu stream de Twitter, FriendFeed e RSS), Curated.by (comunidade que permite seguir determinados temas filtrados por usuarios, así como crear, editar e organizar os propios). Burt Herman (ex-xornalista de Associated Press) e Xavier Damman (programador belga) crearon hai uns meses Storify, unha ferramenta pensada para buscar contido en diversas redes sociais, mensaxes enviadas a Twitter, actualizacións de Facebook, vídeos de Youtube, fotografías de Flickr, entradas de blogues e novas publicadas en medios xornalísticos para, en certa maneira, construír unha narración da noticia. A orixe, case sempre, está nas informacións creadas por un xornalista, que despois son comentadas, conversadas, criticadas, complementadas e completadas polos lectores a través de redes sociais e blogues. Storify compila toda esta información xerada en múltiples soportes, dándolle unidade e coherencia.

Publicado en agregación, curación, internet, xornalismo | Comentarios desactivados en A curación (distinta da agregación)

iPads, o Internet para os vellos?

Ao longo de 2010 os medios emprestaron moita atención ao desenvolvemento das novas tecnoloxías asociadas á información, sobre todo no que respecta á distribución de contidos. Apenas o 10% da poboación posúe unha tableta ou iPad (porén, iso representa case trinta millóns de aparatos nos Estados Unidos) e prevese que en 2011 se vendan ao redor de 40 millóns de iPads, practicamente a mesma cifra de ordenadores que se deixarán de vender este ano. Ademais, a cifra de iPads e tabletas dobrouse nos últimos seis meses nos Estados Unidos.

O 47% dos norteamericanos afirman que nalgunha ocasión empregan os seus teléfonos móbiles ou tabletas para acceder a contidos informativos en Internet, principalmente información meteorolóxica (42%) ou información de servizos, sobre restaurantes e outros negocios locais (37%), pero información ao cabo, información e servizos que poden proporcionar os medios de comunicación de proximidade se contan con bos produtos na rede. A cifra é elevada e ademais supón ascenso moi importante con respecto ao ano anterior, cando era apenas do 26%.

O lanzamento do iPad foi visto, polo tanto, como a salvación das grandes cabeceiras, ao permitir traspoñer as actuais estruturas a un soporte cómodo para a súa lectura e amable para aquelas persoas (sobre todo os maiores de 50 anos) menos habituadas a navegar pola rede ou a ler en pantalla. Parecía, así mesmo, un método idóneo para estimular as fórmulas de subscrición e pago por lectura. Nestas fórmula, perfecta en aparencia, os xornais aforrarían case integramente os custes de impresión e transporte, que supoñen entre o corenta e o cincuenta por cento do prezo do xornal. Porén, o iPad supón deixar en mans dunha xigantesca empresa, Apple, unha parte fundamental do proceso comunicativo: a distribución. E Steve Jobs, sabedor deste poder, decidiu quedar con case o corenta por cento do custe das subscricións vía iPad, resultando un aforro case que nulo para as empresas xornalísticas.

Unha das esperanzas depositadas polos xornais nos iPads e tabletas consiste en que consigan enganchar ás xeracións que agora teñen entre 40 e 60 anos, non habituadas a navegar pola rede (cando menos non tanto coma os nativos dixitais máis novos) nin sobre todo a ler en pantalla. Estes dispositivos permiten realizar unha lectura semellante á que se fai no papel e ademais teñen un prezo (ao redor de 400 euros) que concentra o seu mercado entre grupos determinados de poboación, de máis idade e sobre todo cun nivel adquisitivo medio e alto. É a xeración do baby boom nos Estados Unidos, que agora teñen entre corenta e sesenta anos. Esa xeración le máis diarios e máis libros que os seus fillos. En España o consumo de Internet segue aumentando de maneira progresiva, pasando dun 29,9% en 2008 a un 38,4% en 2010. Por idade, a lectura de diarios na rede concéntrase no treito de idade comprendido entre 35 e 44 anos (21,4% da audiencia de diarios) aínda que tamén é significativo o treito comprendido entre 25 e 34 anos (19,9%) e 45 a 54 anos (18,2%). Outro informe do EGM (Gabardo, 2010) revela, ademais, que o 64,1% dos internautas que non acceden a diarios electrónicos e si len diarios en papel argumentan que non o fan porque el papel poden lelo en calquera sitio, pero ninguén a versión electrónica por darlle máis fiabilidade ás noticias que aparecen en papel, un dato a favor do iPad. O iPad rescata vellos formatos e colócaos nunha pantalla, ofrecendo un sistema de lectura semellante á do papel.

De igual xeito, ligado a isto, as aplicacións Instapaper e Read it Later permiten arquivar artigos e lelos máis adiante nun iPhone ou iPad, libre de distraccións. Un estudio da propia aplicación indicaba que a popularización dos novos dispositivos estaba provocando tamén a creación de novos hábitos, pois os usuarios da aplicación gardan a meirande parte do contido entre as oito da mañá e as tres da tarde e o len despois, principalmente entre as 18 e as 22 horas.

Publicado en internet, xornalismo | 3 Comentarios

O obxectivo: Os lectores fieis

Na actualidade hai dous tipos de lectores de medios dixitais: os que chegan ao medio case por casualidade, a través de buscadores, e os que chegan a ti porque ti es ti. A meirande parte destes últimos son lectores de medios impresos, aínda que comeza a haber un importantes grupo de nativos dixitais que valoran a información de calidade ofrecida polos medios online. Un dos principais retos presentes das grandes cabeceiras tradicionais é completar con éxito o transvase dos lectores e subscritores de medios impresos ás novas edicións dixitais. Houbo xa quen lles chamou Overnight Customers, en referencia aos correos electrónicos que un día reciben do xornal no que lles informa que a partir do día seguinte (overnight) a súa subscrición da edición impresa lles permite acceder tamén a todos os contidos da edición dixital.

Aqueles medios que até o de agora centraron os seus esforzos no incremento de visitantes únicos, en técnicas de posicionamento nos buscadores ou na gratuidade a toda costa (por exemplo o Guardian en Inglaterra) poden verse neste momento nunha calella sen saída se non son capaces de traducir esas cifras millonarias en ingresos por publicidade. Apenas o 10% de todo o investimento publicitario en Internet vai parar ás empresas xornalísticas. Se estes medios non son quen de mellorar as súas estratexias de captación comercial, poden ver convertidas as súas edicións dixitais en apéndices que o único que farán será perder cartos. Polo de agora, mesmo aqueles medios con altas cifras de visitas, baixos prezos por inserción e bos equipos comerciais non son quen de vender nin a metade do espazo publicitario previsto. A prensa americana é diferente da europea e da doutros países en canto á súa estrutura de ingresos, menos dependente dos lectores (20%, por 30% en Europa e 50% en Xapón) e máis dos anunciantes. Esa estrutura, moi dependente polo tanto das flutuacións da economía e das presións privadas, repetiuse, intensificada, nos nacentes medios dixitais ao longo da pasada década.

Matt Shanahan divide aos lectores dos medios dixitais en catro grupos: 1. Fans, que visitan o xornal máis de dous días por semana, 2. Regulars, que o len un ou dous días por semana. 3. Occasionals, que o fan dúas ou tres veces ao mes, e 4. Fly-bys, que o visitan unha vez ao mes. Os Fans representan o 4% dos lectores, os Regulars o 3%, os Occasionals o 17%, mentres que os Fly-bys son máis do 75% do total. Porén, son os fans os que malia o seu reducido número, xeran unha meirande cifra de páxinas vistas, un 55% do total.

Nos grandes medios dixitais estadounidenses, segundo un estudo de Nielsen, apenas o 7% dos seus usuarios son lectores frecuentes (máis de dez visitas cada mes), denominados power-users, unha cifra que supera o dez por cento nalgúns xornais de calidade, coma o NYT. Pola contra, un 77% dos tráfico está conformado por usuarios que fan unha ou dúas visitas cada mes. A dependencia que algúns medios teñen desas visitan esporádicas (accidentais en moitas ocasións) é moi elevada, e algúns medios, como o USAToday.com, no que o 85% dos seus usuarios visita a páxina entre unha e tres veces ao mes.

A duración das visitas é tamén moi curta na maior parte dos casos; por exemplo, máis dun terzo dos lectores (34%) pasa menos de cinco minutos no medio cada mes, sumando todas as súas visitas. A duración media das visitas aos medios situouse en 2010 nos 3 minutos e catro segundos, mentres que na prensa impresa, segundo datos de 2005, ao redor da metade dos lectores lle dedicaba media hora a ler o xornal e unha porcentaxe moi superior cando menos quince minutos. CNN é o que conta con usuarios máis fieis, pois o 18% dos seus visitantes son heavy users, mentres que na meirande parte dos agregadores, esta cifra baixa até o 1%. As edicións dixitais das cadeas de información televisiva (CNN.com e FoxNews.com) son as que reciben visitas de usuarios que pasan máis tempo no medio (máis dunha hora cada mes), un 17% dos total, unha porcentaxe que no NYT chega ao 12%. Huffingtonpost.com é o medio que conta con menos heavy time users, apenas o 6%, se cadra debido á superficialidade dos seus contidos.

Estes datos amosan unha foto fixa da realidade e parecen recomendar aos medios unha dupla estratexia que fidelice e obteña cartos dos seus heavy users, a través de subscricións, pero que non perda aos seus lectores esporádicos, que son a maioría e lles achegan importantes ingresos por publicidade. Parece que esta é a base do metered model. Só un aumento da fidelidade dos lectores pode garantir a rendibilidade do xornalismo, apoiado na información de calidade e referencia e con máis publicidade centrada na exposición que nos resultados cuantitativos. De igual xeito, débense ensaiar estratexias para captar e levar ao primeiro grupo aos usuarios que quedan no medio, aqueles que coñecen o xornal, acoden a el pola confianza que lles xera, pero que non o fan máis que uns poucos días ao mes.

Os medios están ensaiando fórmulas para fidelizar os seus lectores, e tamén para incrementar o número de páxinas vistas e a duración das sesións. Por exemplo, o Dallas Morning News ofrece unha páxina dedicada a seguir os resultados deportivos dos 200 institutos da área próxima a Dallas, con gran cantidade de información, estatísticas, etc. Isto xera lectores leais, e é “a lealdade e non a optimización das procuras en Google o que mantén os índices de audiencia”, din dende o xornal. O éxito da sección xa fixo que para a vindeira tempada o xornal ofreza unha aplicación para móbil, cuxa subscrición custará dous dólares, e que incluirá narracións dos partidos en directo.

O poder de Google
A meirande parte destes lectores infrecuentes chega dende Google, que achega máis do 30% dos lectores totais dos medios dixitais, e en moitos casos supera o 40%. O impacto de Google é positivo ou negativo? É máis importante o valor do tráfico que lles achega aos medios, ou prima o beneficio económico que obtén por ofrecer os contidos dos xornais dixitais no seu servizo de noticias? É certo que Google proporciona interesantes cifras de visitas aos medios, pero a parte do león deste tráfico redistribuído lévana uns poucos medios: nytimes.com (14,6%), cnn.com (14,4%) e abcnews.go.com (14%), así coma outras seis cabeceiras que reciben ao redor do 7% do tráfico procedente de GoogleNews cada unha. Despois de Google, a segunda fonte de visitas para os medios informativos é Facebook, que achega o 8% do tráfico do Huffington Post e máis do 6% do do New York Times (dous millóns e medios de usuarios únicos cada mes). Moito máis atrás está Twitter, do que proceden o 1% das visitas.

A diferenza de Google, as redes sociais non compiten cos medios, senón que os complementan. Cando a información é de calidade, as redes achegan un gran volume de tráfico. Iso si, en grande medida a participación, a conversa, prodúcese no seo das redes sociais, o que reduce as páxinas vistas e o tempos de consumo dos medios. Os medios necesitan, polo tanto, mellorar na creación de espazos para a súa comunidades de lectores, outorgándolles un valor de identidade.

Publicado en internet, xornalismo | Comentarios desactivados en O obxectivo: Os lectores fieis